Home > Πολιτισμος - Κοινωνικα > Μάρτης είναι, νάζια κάνει, πότε κλαίει πότε γελάει…

Μάρτης είναι, νάζια κάνει, πότε κλαίει πότε γελάει…


There are no slides in this slider.



There are no slides in this slider.


Ζωγραφιά_Μάρτη

Ο Μάρτιος, με τα πολλά του ονόματα: Ανοιξιάτης, Γδάρτης, Πεντάγνωμος, Βαγγελιώτης, Φυτευτής, είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης και γενικά θεωρείται πολύ κατεργάρης, γιατί το ευμετάβλητο του καιρού του επηρεάζει σημαντικά τις γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες, αλλά και τις διαθέσεις. Αυτήν του κυρίως την ιδιότητα πραγματεύεται η πληθώρα των παροιμιών και οι κωμικές διηγήσεις που έχει να αναδείξει η ελληνική λαογραφία.Μονέ

Είναι ένας μήνας που συνδέεται με σημαντικά γεγονότα της ιστορίας της χώρας μας. Ο κατεξοχήν μήνας που σχετίζεται με την Ελληνική Επανάσταση και ο μήνας που ενώθηκαν τα Επτάνησα και τα Δωδεκάνησα με την υπόλοιπη Ελλάδα. Ο μήνας που πέθανε ο Σωκράτης, αλλά και που δολοφονήθηκε ο Ιούλιος Καίσαρας από το μαχαίρι του Βρούτου. Ο μήνας κατά τον οποίο γεννήθηκαν ο Σικελιανός κι ο Σεφέρης, ο Παπαδιαμάντης κι ο Βιζυηνός, αλλά κι ο Κωνσταντάρας, ο Χιώτης, ο Παπαθανασίου και πολλοί άλλοι.

Επιπλέον, το Μάρτιο γιορτάζονται και πολλές παγκόσμιες ημέρες, όπως η Ημέρα της Γυναίκας (8/3) και η Παγκόσμια Ημέρα της Γης (20/3), της Ποίησης και του Ύπνου (21/3), καθώς και του Νερού (22/3) και του Θεάτρου (27/3). Αυτόν το μήνα έχουμε και την Εαρινή Ισημερία, τη μεγαλύτερη γιορτή της άνοιξης από τα αρχαία ακόμα χρόνια. Μάρτιο γιορτάζεται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Και φυσικά ο Μάρτης δε λείπει από τη Σαρακοστή…

 

Λίγη ιστορία…

Ο μυθικός Ρωμύλος, γιος του θεού των Ρωμαίων Mars (Martius στα Λατινικά), του αντίστοιχου θεού Άρη των αρχαίων Ελλήνων, ονομάτισε το Μάρτιο προς τιμή του πατέρα του, ο οποίος θεωρούταν γενάρχης των Ρωμαίων. Ο Μάρτιος ήταν αρχικά ο πρώτος μήνας του δεκάμηνου ρωμαϊκού ημερολογίου και την 1η Μαρτίου εορταζόταν η Πρωτοχρονιά (Καλένδες Μαρτίου). Αργότερα –το πιθανότερο μετά από μία μεταρρύθμιση του 153 π.Χ.– προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, κι έτσι ο Μάρτης έγινε ο τρίτος μήνας του δωδεκάμηνου πλέον ρωμαϊκού ημερολογίου.

ΜαρτιάΒάσει του δικού μας αττικού ημερολογίου, ο Μάρτιος αντιστοιχεί στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Ανθεστηριώνα και στο πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Ελαφηβολιώνα.

Από τα αρχαία χρόνια κατά τη διάρκεια του Μαρτίου είχαμε μεγάλες γιορτές, οι οποίες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο έχουν αφήσει το χνάρι τους στις σύγχρονες παραδόσεις μας που σχετίζονται με τον μήνα. Για παράδειγμα, στην αρχαία Αθήνα κατά τη διάρκεια του μήνα αυτού εορτάζονταν τα Μυστήρια εν Άγραις προς τιμή της Περσεφόνης, μια γιορτή για τον ερχομό της άνοιξης, που αποτελούσαν το αρχικό στάδιο των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Οι μύστες των Ελευσίνιων Μυστηρίων έδεναν μια κόκκινη κλωστή, την Κρόκη, στο δεξί τους χέρι και στο αριστερό τους πόδι, οπότε βλέπουμε τη γέννηση του παμπάλαιου εθίμου του Μάρτη (ή της Μαρτιάς). Το έθιμο κατά το οποίο φοράμε ένα στολίδι από ασπροκόκκινη κλωστή στην αρχή του μήνα και, βγάζοντάς το στο τέλος του, το αφήνουμε σε κάποιο φυτό ή δέντρο για να το πάρουν τα χελιδόνια και να χτίσουν τη φωλιά τους. Ένα έθιμο που υιοθετήθηκε από τους Βυζαντινούς και διατηρήθηκε μέχρι και την εποχή μας σε όλα τα Βαλκάνια με παρόμοιες ονομασίες: Μαρτενίτσα στη Βουλγαρία, Μαρτιζόρ στη Ρουμανία, Μάρτινκα στα Σκόπια και… Βερόρε στην Αλβανία.

Στην αρχαία Αθήνα γιορτάζονταν επίσης τα Διάσια προς τιμή του Μειλίχιου Δία (όχι του Ολύμπιου Δία), κατά τα οποία θυσιάζονταν πρόβατα στο θεό και ακολουθούσε γλέντι και φαγοπότι, αλλά και τα εν άστει Διονύσια ή Μεγάλα Διονύσια προς τιμή του θεού Διονύσου, που περιλάμβαναν θυσίες, θεατρικές παραστάσεις και πομπές με ομοιώματα φαλλών και μάσκες στα πρόσωπα και, γενικά, ξεσάλωμα, οργιαστικούς εορτασμούς. Είναι προφανές, νομίζω, πώς αυτές οι γιορτές έχουν διατηρηθεί μέσα απ’ τα βάθη των αιώνων στη σημερινή μας Τσικνοπέμπτη και στον εορτασμό της Αποκριάς, που, όπως και φέτος, τυχαίνουν συχνά μέσα στο Μάρτη.

Στην αρχαία Ρώμη, αντίστοιχα, την 1η Μαρτίου εορτάζονταν τα Ματρωνάλια προς τιμή της θεάς Ήρας, κατά τα οποία οι γυναίκες της Ρώμης δέχονταν δώρα από τους ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑΤΑσυζύγους τους (βλέπουμε εδώ μια σημαντική σύνδεση με την επιλογή των αρχών του Μάρτη για τον εορτασμό της Ημέρας της Γυναίκας), και στα τέλη Μαρτίου τα Αγωνάλια προς τιμή του θεού Άρη, προστάτη της γεωργίας των Ρωμαίων, οπότε και άρχιζε η φύτευση δέντρων και η σπορά.

Το μήνα αυτό, την εποχή του Βυζαντίου –και ίσως ακόμη παλαιότερα κατά το λαογράφο Λουκάτο–, συναντάμε και το έθιμο της χελιδώνας. Την 1η Μαρτίου τα παιδιά έφτιαχναν ένα ομοίωμα χελιδονιού και τραγουδώντας στιχάκια, τα χελιδονίσματα, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να μαζέψουν αυγά. Τα χελιδονίσματα χαιρετίζουν το έαρ, την άνοιξη, και διώχνουν το χειμώνα. Το έθιμο αυτό επιβιώνει ακόμη σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.

 Ο Μάρτης και τα τερτίπια του

Ο Μάρτης, όπως αναφέραμε, υπήρξε κάποτε ο πρώτος μήνας του έτους. Όμως, η αλλαγή του σε τρίτο μήνα, σύμφωνα με μια λαϊκή παράδοση, ήταν δικό του φταίξιμο (και όχι λόγω εφαρμογής του γρηγοριανού ημερολογίου), γιατί σκάρωσε μια κατεργαριά στους άλλους μήνες, τα αδέρφια του, κι αυτό έγινε αιτία να του πάρει την πρωτοκαθεδρία ο μεγάλος του αδερφός, ο Γενάρης.

Αποφάσισαν, λέει η ιστορία, οι δώδεκα μήνες να φτιάξουν κρασί σ’ ένα βαρέλι και είπε ο Μάρτης πως θα βάλει πρώτος εκείνος μούστο κι ύστερα οι υπόλοιποι. Τον άφησαν, κι όταν ήρθε ο καιρός και ζυμώθηκε ο μούστος κι έγινε το κρασί, είπε πάλι ο Μάρτης πως, αφού έριξε πρώτος μούστο στο βαρέλι, πρώτος θ’ αρχίσει και να πίνει. Συμφώνησαν οι άλλοι μήνες και πήγε ο Μάρτης κι έκανε μια τρύπα στο βαρέλι κι ήπιε όλο το κρασί. Πάει ο Απρίλης μετά να πιει κρασί και δε βρίσκει ούτε στάλα. Θυμώνουν οι μήνες και του τραβάνε ένα γερό χέρι ξύλο και χάνει τα πρωτεία του. Έτσι έγινε ο Γενάρης, ο μεγαλύτερος αδερφός, πρώτος μήνας του έτους και λένε πως από τότε ο Μάρτης, όταν θυμάται την πλάκα που έκανε στ’ αδέρφια του, γελάει και ξαστερώνει, ενώ όταν θυμάται το ξύλο που έφαγε, κλαίει και βρέχει.

ΤσαρούχηςΓια τον άστατο μαρτιάτικο καιρό, βάσει άλλων διηγήσεων, ευθύνεται η γυναίκα του Μάρτη. Αποφάσισαν, λένε, οι μήνες να παντρευτούν. Βρήκε ο καθένας μια γυναίκα που του άρεσε και την παντρεύτηκε, αλλά ο Μάρτης πήγε σε προξενήτρες να του βρούνε γυναίκα. Του φέρανε μια κοπέλα που φορούσε μαντήλι και του είπαν ότι είναι πολύ όμορφη κι εκείνος την παντρεύτηκε αμέσως. Της βγάζει μετά το γάμο το μαντήλι κι ήταν κακάσχημη. Από τότε, όταν η γυναίκα του Μάρτη φοράει το μαντήλι της και δεν τη βλέπει, ηρεμεί και κάνει καλό καιρό, ενώ όταν το βγάζει, ο Μάρτης θυμώνει και τότε βροντάει κι αστράφτει, βρέχει κι έχει παγωνιές. Μια άλλη διήγηση αναφέρει ότι ο Μάρτιος είχε δύο γυναίκες. Όταν είναι με την όμορφη, έχουμε καλό καιρό, ζεστό, με ήλιο. Όταν είναι με την άσχημη, έχουμε καιρό κατσούφη, όπως κι εκείνος.

Ακόμη μια παράδοση είναι εκείνη της λιθωμένης γριάς για να δικαιολογηθούν οι απρόοπτες βαρυχειμωνιές στα τέλη του Μαρτίου. Οι Μέρες της Γριάς, όπως λέγονται, είναι οι μέρες που πήρε ο Μάρτης από το Φλεβάρη –οι τρεις τελευταίες του, οι πιο χειμωνιάτικες– για να τιμωρήσει τη γριά τσοπάνισσα που καυχιόταν ότι ο Μάρτης τελείωσε και δεν μπόρεσε να της κάνει κακό και ξεχειμώνιασε τα αρνάκια και τα κατσικάκια της. Θύμωσε τόσο ο Μάρτης κι έριξε τόσο χιόνια τις τελευταίες μέρες του, που είχε δανειστεί απ’ το Φλεβάρη, που πέτρωσε η γριά και τα ζωντανά της μαζί απ’ το κρύο.

Τέλος, ο Μάρτιος φιγουράρει σε πάρα πολλές παροιμίες, για τις άστατες καιρικές συνθήκες του και σαν συμβουλές για γεωργικές εργασίες:

«Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης…
… τα παλιά παλούκια καίει, τα καινούρια ξεριζώνει»
…και σαν τύχει και θυμώσει, μες στα χιόνια θα μας χώσει»
«Τσοπάνη μου την κάπα σου το Μάρτη φύλαγέ τη»
«Φύλα ξύλα για το Μάρτη να μην κάψεις τα παλούκια»
«Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα»
«Κάλλιο Μάρτης καρβουνιάρης παρά Μάρτης λιοπυριάρης»
«Αν ρίξει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο το ζευγά πό ’χει πολλά σπαρμένα»
«Μάρτης έβρεχε, θεριστής χαιρότανε»
«Μάρτης άβροχος, μούστος άμετρος» [καλό για τα αμπέλια]
«Ο Μάρτης το πρωί το ψόφησε [απ’ το κρύο] κι ως το βράδυ το βρώμισε [απ’ τη ζέστη]»
«Ο Μάρτης ώρα βρέχει και χιονίζει κι ώρα μαρτολουλουδίζει»
«Όπου ‘χει κόρη ακριβή, του Μάρτη ήλιος μην τη δει»
«Τα λόγια σου είναι ψεύτικα σαν του Μαρτιού το χιόνι, που το ρίχνει από βραδύς και το πρωί το λιώνει»
«Το Μάρτη τον πεντάγνωμο οπού γελά και κλαίει, θα τόνε τιμωρήσουμε ψέματα να μη λέει»
«Του Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε μήνες δεν ξεβάφει»

Ελπίδα Γούναρη

Τα άρθρα που δημοσιεύονται εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του palmosev.gr

Για τις ειδήσεις της Εύβοιας κι όχι μόνο εμπιστευτείτε το palmosev.gr



Αφηστε ενα σχολιο

Η παρούσα φόρμα συλλέγει το όνομα σας και την ηλεκτρονική σας διεύθυνση, ώστε να μπορέσουμε να απαντήσουμε στο σχόλιο σας. Για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε το Privacy Policy της ιστοσελίδας μας.

error: